Spis treści

Słowo wstępu
Literatury wykorzystane w przykładach wypracowań szkolnych
I. Kryteria oceny wypracowań
II. Rodzaje błędów w pracy literackiej
III. Formy wypowiedzi: literackie i publicystyczno-literackie
1. Charakterystyka
Kryteria oceny charakterystyki
Plan charakterystyki
Charakterystyka porównawcza
Przykłady wstępów i zakończeń w charakterystyce
Charakterystyka w wypracowaniach szkolnych – przykłady
 Co sądzę o Petroniuszu – list
 Do jakich refleksji skłania mnie życie i osobowość Jacka Spolicy?
 Dwie siostry – Anna i Balladyna – charakterystyka porównawcza
 Jestem Papkin, lew Północy
 Która panna dla rycerza? – charakterystyka porównawcza
 Który z bohaterów „Syzyfowych prac” jest ci bliski i dlaczego?
 Modna żona w krzywym zwierciadle satyry
 Od nienawiści do przebaczenia – przedstaw bohatera literackiego, w którym dokonała się taka przemiana
 Obrona Juranda
 Portret człowieka współczesnego
 Telimena – kobieta irytująca czy intrygująca
 Postać Zygfryda de Lowe
 Telimena „łowi”: Tadeusz czy Hrabia
 W którą postać dziewczyny chciałabym się wcielic i dlaczego?
 Witaj Drogi Flegonie!
 Współczesna żona modna
 Wrażliwość marzycielska czy wyrachowana egoistka?
 Zosia pisze list o swoim narzeczonym
2. Opis
Kryteria oceny
Jak zredagować opis przeżyć wewnętrznych
Jak zredagować opis sytuacji
Jak zredagować opis dzieła sztuki – obrazu
Opis w wypracowaniach szkolnych – przykłady
Opis przeżyć wewnętrznych
 Lot Dedala
 Marcin na lekcji języka polskiego z udziałem Zygiera
 Monolog Ikara
 Pierwszy dzień pobytu Tadeusza w Soplicowie
 Słuchałam koncertu Jankiela
 Ta książka nim wstrząsnęła – „Latarnik” Henryka Sienkiewicza
 Wrażenia Ligii po wizycie Winicjusza i Petroniusza
 W zatrzaśniętej windzie
Opisy sytuacji i zjawisk przyrody
 Burza
 Niedźwiedź na ulicy
 „O szyby deszcz dzwoni”
 Pojedynek Zbyszka i Rotgiera
 Poranek
 Wzlatuję ku słońcu
 Z kamerą na kuligu – „Placówka” Bolesława Prusa
Opisy dzieł sztuki
 Jaką Nike widzisz w rzeźbie?
 „O zła Persefono” – obraz Jana Matejki pt. „Kochanowski nad zwłokami Urszulki”
 Ten obraz wywarł na mnie ogromne wrażenie
 Wenus z Milo
Inne opisy
 „Ach, czarownica” czy „dziwne stworzenie z mgły i galarety”? – z którym sądem o Goplanie się zgadzam?
 Dworek ten z daleka przyciągał wzrok podróżnego
 Jesienna szata drzew
 Jesień w moim mieście – rozwiń w formie opisu słowa Leopolda Staffa
 Już słyszę kroki wiosny
 Mój zielony zakątek
 Opis zamku Horeszków
 Zaklęty urok pani zimy
 Ziemia w siódmym dniu po stworzeniu świata
3. Opowiadanie
Kryteria oceny
Jak zredagować opowiadanie?
Jak to zrobić?
Opowiadanie w wypracowaniach szkolnych – przykłady
 Czym jest dla mnie ojczyzna?
 Dalsze losy Skawińskiego
 Dwa nagie miecze
 Gdy w Wigilię zwierzęta przemówiły
 Jak bohaterowie „Kamieni na szaniec” Aleksandra Kamińskiego realizowali przesłania zawarte w „Testamencie moim” Juliusza Słowackiego?
 Gdyby Alina została panią Kirkorową… – opowiadanie z elementami charakterystyki
 Jak znalazłam przyjaciela – opowiadanie z dialogiem
 Jeden dzień z moim ulubionym bohaterem literackim
 Kto ona – opowiadanie z opisem na podstawie obrazu Jana Vermeera van Delfa „Czytająca list”
 To mogło się zdarzyć – opowiadanie z dialogiem na podstawie „Balladyny” J. Słowackiego
 List duszy do ciała w chwili rozstania
 Moja klasa i supertechnika
 Moja wizja powstania świata
 Na arenie Koloseum – opowiadanie z opisem sytuacji
 Nadchodzi lato
 Najwspanialsza podróż mego życia
 Podróż moich marzeń – opowiadanie twórcze z elementami opisu
 Sąsiedzkie pogaduszki – opowiadanie z dialogiem
 Spotkanie w domu Aulusa – kartka z pamiętnika Aulusa
 Spotkanie z księżycowymi ludźmi
 Telimena w „Świątyni dumania” – opowiadanie z elementami opisu i dialogiem
 Uczestniczyłem w polowaniu na niedźwiedzia – opowiadanie z elementami opisu i dialogiem
 W królestwie Jesieni – opowiadanie z dialogiem
 W magicznym lesie – opowiadanie z opisem i dialogiem
 Wyprawa do domostwa Maćka nad Maćkami – opowiadanie z opisem
 Zakochałem się na nieszczęście w Świteziance
 Zamieńmy się na chwilę w bogów greckich
 Z legend dawnego Egiptu – opowiadanie z dialogiem
 Złożyłam wizytę na Olimpie – opowiadanie z dialogiem
 Zosia pisze historię swojego życia
 Z wizytą w Soplicowie – opowiadanie z dialogiem
4. Rozprawka
Kryteria oceny
Jak zredagować rozprawkę?
Rozprawka w wypracowaniach szkolnych – przykłady
 „Antygona wybrała swój los, Kreon został przez los pognębiony. Antygona to posąg przerastający ludzką miarę, Kreon to zwykły człowiek, pełen słabości i błędów. Jego upadek wzrusza bardziej niż tragiczna śmierć Antygony” – Czy zgadzasz się z taką oceną Antygony i Kreona?
 Balladyna jako ofiara własnych ambicji czy okrutna, zimna zbrodniarka?
 Czy telewizja jest pożyteczna, czy kradnie czas?
 Czy Winicjusz może zaimponować współczesnemu czytelnikowi?
 Dlaczego warto mieć własną biblioteczkę?
 Jak późniejsze pokolenia Polaków realizowały nakaz moralny zawarty w zwrotce wiersza „Testament mój” Juliusza Słowackiego?
 Jak rozumiesz tytuł powieści Stefana Żeromskiego „Syzyfowe prace”
 Jaki rzeczownik jest najważniejszy dla Ciebie? Dlaczego?
 Która z pięknych kobiet w „Quo vadis” jest najbliższa mojemu ideowi piękna?
 Który z bohaterów „Grażyny” Adama Mickiewicza: Litawor czy Grażyna jest bliższy współczesnemu czytelnikowi?
 Pieniądze – czy to wszystko?
 Porywczy Ikar czy rozsądny Dedal – która postawa jest mi bliższa?
 Wpływ poezji Adama Mickiewicza na tych, którzy utracili ojczyznę – w oparciu o „Syzyfowe prace” Stefana Żeromskiego i „Latarnika” Henryka Sienkiewicza
 W które miejsce na Ziemi wybrałbym (wybrałabym) się i dlaczego?
5. Recenzja, sprawozdanie
Kryteria oceny
Plan sprawozdania (z filmu, przedstawienia, koncertu itp.)
Materiał językowy, słownictwo
Plan sprawozdania z lektury
Jak formułować opinie o książce?
Przykłady wstępów
Sprawozdanie – relacja
Recenzja, sprawozdanie-recenzja, sprawozdanie-relacja w wypracowaniach szkolnych – przykłady
 Bezpośrednia relacja z przebiegu uroczystości dziadów
 Byłem na weselu Boryny i Jagny
 „Jest miłość za nic” – recenzja spektaklu teatralnego
 Jestem świadkiem wydarzeń nad jeziorem Świeteź – relacja sprawozdawcy radiowego
 Książka o przyjaźni, bohaterstwie i służbie
 „Magiczna opowieść o miejscu, gdzie fantazja staje sie rzeczywistością”
 Koncert nad koncertami
 „Pan Tadeusz” – dzieło o wielkiej miłości do Ojczyzny
 Po obejrzeniu spektaklu pt. „Romeo i Julia”
 Wystawa pt. „Obrazy Biblii”
 Wzruszyłam się, zmądrzałam, zabawiłam – sprawozdanie z musicalu „Skrzypek na dachu”
6. Jak rozróżniać formy wypowiedzi: opis, opowiadanie, rozprawka sprawozdanie
7. Wywiad
Kryteria oceny wywiadu
Jak zredagować wywiad?
Przykłady wywiadów
 Każda jego wyprawa to niebezpieczeństwo i niespodzianki
 „Poetą jest człowiek…”
 Spotkanie z Józefem Papkiem w redakcji „Gazety Galicyjskiej”
8. Reportaż
Kryteria oceny reportażu
Jak pisać reportaż?
Przykłady reportaży
 Rzym płonie
 Najpiękniejsze są piątki
9. Przemówienie, inaczej Oracja
Kryteria oceny
Plan przemówienia
Uwaga!
Przykłady przemówień
 „Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj”
 Czy siła rozumu ludzkiego przyniosła nam szczęscie?
 Mowa obronna nauczyciela fizyki
 Może potrafię Cię pocieszyć, Janie
 Przemówienie współczesnego człowieka do Świtezianki
 „Tak niedawno żeśmy się spotkali”
 Przemówienie wychowawcy na ostatnim spotkaniu
10. Esej
Plan eseju
Środki literackie wykorzystywane w eseju
Przykłady esejów
 Rodzinny stół – czy taki ważny?
 Widzę, przeżywam, opisuję
 Za co człowiek jest, może być odpowiedzialny?
11. Notatka
Formy notatek
Przykłady różnych form notatek
IV. Użytkowe formy wypowiedzi
1. List
Kryteria oceny
 list do pisarza
 list otwarty
 list motywacyjny
Przykładowy list motywacyjny
2. Dedykacja
Kryteria oceny
Przykłady dedykacji
3. Ogłoszenie
4. Podanie
5. Zaproszenie
6. Życzenia
Kryteria oceny
7. Życiorys – Curriculum vitae